Cron i kopie zapasowe strony
Wysłać nocą newsletter, usunąć stare rekordy, codziennie zrobić kopię zapasową strony – do tego służy cron. Jak zapisuje się czas w crontabie, jak napisać skrypt PHP dla crona i jak robić kopie zapasowe plików strony tak, żeby dało się je przywrócić.
Czym jest cron
Cron to usługa serwera z Linuksem, która wykonuje polecenia o ustalonych porach. Każdy użytkownik ma własną listę zadań (crontab). Na serwerze z SSH edytujesz ją poleceniem crontab -e, a wypisujesz poleceniem crontab -l. Na hostingu współdzielonym zadania crona ustawiasz w panelu administracyjnym – podajesz czas i polecenie (albo tylko skrypt PHP), a hosting zapisuje je za ciebie do crontaba.
Zapis czasu
Wiersz crontaba ma pięć pól czasu, po nich następuje polecenie:
# minuta (0–59), godzina (0–23), dzień miesiąca (1–31), miesiąc (1–12), dzień tygodnia (0–7, 0 i 7 = niedziela) 30 2 * * * /usr/bin/php /home/jan/app/task.php */15 * * * * /usr/bin/php /home/jan/app/queue.php 0 8 * * 1-5 /usr/bin/php /home/jan/app/report.php 0 3 1 * * /home/jan/bin/monthly.sh 0 9,13,17 * * * /usr/bin/php /home/jan/app/check.php
- 30 2 * * * – codziennie o 2:30. Gwiazdka = dowolna wartość.
- */15 * * * * – co 15 minut (w minutach 0, 15, 30 i 45 każdej godziny). Ukośnik oznacza krok.
- 0 8 * * 1-5 – o 8:00 od poniedziałku do piątku. Myślnik oznacza zakres.
- 0 3 1 * * – pierwszego dnia miesiąca o 3:00.
- 0 9,13,17 * * * – o 9:00, 13:00 i 17:00. Przecinek oddziela listę wartości.
Pułapki:
- Dzień miesiąca i dzień tygodnia razem. Jeśli oba pola są ograniczone, wystarczy, że pasuje jedno z nich: 0 7 13 * 5 nie oznacza „piątek 13.”, lecz każdy 13. dzień miesiąca i dodatkowo każdy piątek.
- Znak % ma w crontabie specjalne znaczenie (koniec polecenia i początek wejścia). W poleceniu zapisuje się go jako \%, zwykle w dacie: date +\%F. W skrypcie uruchamianym przez crona % pisze się normalnie.
- Czas serwera – cron działa w strefie czasowej serwera, a ta często jest UTC. Sprawdzisz ją poleceniem date na serwerze albo w panelu administracyjnym hostingu.
- Środowisko – cron uruchamia polecenie z minimalnymi ustawieniami (krótka zmienna PATH, inny bieżący katalog, bez ustawień twojej powłoki). Dlatego pisz pełne ścieżki do programów i plików. Gdzie leży PHP dla wiersza poleceń, sprawdzisz na serwerze poleceniem which php; hostingi często mają kilka wersji PHP, każdą pod inną ścieżką.
- Wyjście – to, co polecenie wypisze, cron wysyła e-mailem do właściciela crontaba albo na adres z wiersza MAILTO=adres@example.com na początku crontaba (MAILTO="" wyłącza e-maile). Do pliku przekierujesz wyjście na końcu polecenia: >> /home/jan/logs/task.log 2>&1 (dopisanie wyjścia i błędów).
Zamiast pięciu pól możesz też napisać @daily (codziennie o północy), @hourly, @weekly, @monthly i @reboot (po uruchomieniu serwera).
Skrypt PHP dla crona
- Skrypt dla crona nie należy do katalogu strony, a jeśli już tam jest, musi bronić się przed uruchomieniem z przeglądarki – tutaj sprawdzeniem PHP_SAPI.
- Bieżący katalog przy cronie nie jest katalogiem skryptu; składaj ścieżki z __DIR__.
- Jeśli zadanie kiedyś potrwa dłużej niż odstęp crona, uruchomi się drugi raz, gdy pierwsze jeszcze działa (podwójnie wysłane e-maile). Zapobiega temu blokada funkcją flock(): drugie uruchomienie nie dostanie blokady i się zakończy.
- PHP w wierszu poleceń nie ma limitu czasu działania (max_execution_time wynosi 0).
<?php
// task.php – uruchamia cron: /usr/bin/php /home/jan/app/task.php
if(PHP_SAPI !== 'cli') { http_response_code(404); exit; }
$lock = fopen(__DIR__.'/task.lock', 'c');
if(!flock($lock, LOCK_EX | LOCK_NB))
{
echo date('Y-m-d H:i:s')." Poprzednie uruchomienie jeszcze się nie zakończyło.\n";
exit(1);
}
echo date('Y-m-d H:i:s')." Początek\n";
require __DIR__.'/work.php'; // właściwa praca: wysyłanie e-maili, usuwanie starych rekordów …
echo date('Y-m-d H:i:s')." Koniec\n";
Blokadę trzyma system operacyjny, więc zostaje zwolniona także wtedy, gdy skrypt ulegnie awarii albo ktoś go zakończy – pliku task.lock nie trzeba usuwać. Kod wyjścia różny od zera (exit(1)) sygnalizuje, że zadanie się nie wykonało.
Webcron: gdy hosting potrafi tylko wywołać adres
Niektóre hostingi (i usługi webcron) nie wykonują poleceń, tylko o ustalonej porze wywołują adres strony. Skrypt musi wtedy być dostępny z sieci i chronić się tajnym kluczem w adresie, inaczej każdy mógłby go uruchomić:
<?php
// cron.php?key=… – wywołuje go webcron hostingu
$secret = getenv('CRON_KEY'); // klucz z konfiguracji serwera lub z pliku .env, nie bezpośrednio w skrypcie
$key = isset($_GET['key']) && is_string($_GET['key']) ? $_GET['key'] : '';
if(!is_string($secret) || strlen($secret) < 20 || !hash_equals($secret, $key))
{
http_response_code(403);
exit;
}
header('X-Robots-Tag: noindex');
ignore_user_abort(true);
require __DIR__.'/../app/work.php';
echo "OK\n";
- hash_equals() porównuje ciągi znaków w stałym czasie, więc klucza nie da się odgadnąć znak po znaku na podstawie czasu odpowiedzi.
- ignore_user_abort() pozwala skryptowi dokończyć pracę, nawet jeśli wywołująca usługa wcześniej zamknie połączenie.
- Żądanie z sieci ogranicza max_execution_time i limit czasu serwera WWW. Długą pracę podziel na porcje trwające kilka minut.
- Klucz pojawia się w dzienniku dostępu serwera. Do bardziej wrażliwych zadań lepiej użyć prawdziwego crona.
Kopie zapasowe: co i gdzie
Kopia zapasowa strony ma trzy części: bazę danych (postępowanie, opcje mysqldump i nocną kopię przez crona opisuje artykuł Kopia zapasowa i przywracanie bazy danych), pliki powstałe na stronie (przesłane zdjęcia i dokumenty – kod jest w Gicie, te pliki nie) i konfigurację serwera (.env, .htaccess, ustawienia crona).
- Zasada 3-2-1: trzy kopie danych na dwóch różnych nośnikach, z czego jedna poza serwerem i poza firmą hostingową. Kopia zapasowa hostingu jest dobra, ale leży w tej samej firmie i jest przechowywana tylko przez ograniczony czas.
- Automatycznie – o ręcznej kopii pewnego dnia się zapomni.
- Nigdy w katalogu strony – archiwum w katalogu strony może pobrać każdy, kto zgadnie nazwę.
- Zaszyfrowane, jeśli kopia z danymi osobowymi leży w obcej usłudze (przechowywanie w chmurze).
- Przetestowane przywracanie – kopia, z której nigdy niczego nie przywrócono, to tylko nadzieja.
Kopia plików skryptem
Na serwerze z SSH program tar pakuje katalog strony do archiwum. Skrypt ~/bin/backup-web.sh:
#!/bin/sh # codzienna kopia zapasowa katalogu strony; usuwa archiwa starsze niż 30 dni TARGET=/home/jan/backups mkdir -p "$TARGET" tar -czf "$TARGET/web-$(date +%F).tar.gz" -C /home/jan www || exit 1 find "$TARGET" -name 'web-*.tar.gz' -mtime +30 -delete
- -c tworzy archiwum, -z kompresuje je gzipem, -f = nazwa pliku; -C /home/jan www zapisuje ścieżki w archiwum od katalogu www, a nie od katalogu głównego dysku.
- date +%F wypisuje bieżącą datę w postaci 2026-10-10. W skrypcie % pisze się normalnie.
- find … -mtime +30 -delete usuwa archiwa starsze niż 30 dni.
Wiersz crontaba (codziennie o 3:15, błędy do logu):
15 3 * * * /bin/sh /home/jan/bin/backup-web.sh >> /home/jan/logs/backup.log 2>&1
To samo polecenie bezpośrednio w crontabie, bez skryptu, wymagałoby zapisu \%:
15 3 * * * tar -czf /home/jan/backups/web-$(date +\%F).tar.gz -C /home/jan www
Bez SSH (tylko hosting współdzielony z cronem dla PHP) katalog do pliku ZIP spakuje klasa ZipArchive (rozszerzenie zip):
<?php
// backup-zip.php – kopia zapasowa katalogu strony do pliku ZIP; uruchamia cron, archiwum leży poza katalogiem strony
if(PHP_SAPI !== 'cli') { http_response_code(404); exit; }
$source = realpath(__DIR__.'/../www');
$target = __DIR__.'/backups/web-'.date('Y-m-d').'.zip';
$zip = new ZipArchive();
if($zip->open($target, ZipArchive::CREATE | ZipArchive::OVERWRITE) !== true) exit("Nie można utworzyć archiwum $target.\n");
$files = new RecursiveIteratorIterator(new RecursiveDirectoryIterator($source, FilesystemIterator::SKIP_DOTS));
foreach($files as $file)
$zip->addFile($file->getPathname(), str_replace('\\', '/', substr($file->getPathname(), strlen($source) + 1)));
$count = $zip->numFiles;
if(!$zip->close()) exit("Nie udało się zapisać archiwum $target.\n");
echo 'Kopia zapasowa '.basename($target).', liczba plików: '.$count."\n";
Zamiana ukośników wstecznych na zwykłe zapewnia poprawne ścieżki w archiwum także w Windows, gdzie skrypt jest testowany. Duże katalogi ze zdjęciami archiwizuj w częściach albo tylko przyrostowo – tworzenie co noc pliku ZIP z gigabajtami zdjęć się nie opłaca.
Kopie poza serwerem
Archiwa na serwerze chronią przed błędem strony, nie przed utratą serwera czy konta. Regularnie pobieraj je gdzie indziej – ręcznie przez SFTP albo poleceniem scp w Git Bash (apostrofy przekazują gwiazdkę serwerowi):
scp 'example:backups/web-2026-10-*.tar.gz' /d/backups/
Programy do synchronizacji z chmurą (na przykład rclone na serwerze) albo zadanie w Harmonogramie zadań Windows mogą to robić automatycznie.
Przywracanie
Zawartość archiwum wypisze tar -tzf, rozpakujesz je poleceniem tar -xzf. Zawsze najpierw do innego katalogu, nie na działającą stronę:
mkdir -p ~/restore tar -tzf ~/backups/web-2026-10-10.tar.gz | head -n 5 tar -xzf ~/backups/web-2026-10-10.tar.gz -C ~/restore ls ~/restore/www
www/ www/images/ www/images/upload.jpg www/index.php images index.php
Zaplanuj próbne przywracanie, mniej więcej raz na kwartał: rozpakować pliki, przywrócić bazę do testowej bazy danych i otworzyć stronę. Kiedy kopia jest naprawdę potrzebna, nie ma czasu na odkrywanie, że archiwum jest puste albo brakuje w nim katalogu ze zdjęciami.
Powiązane artykuły:
Kopia zapasowa i przywracanie bazy danych
Hasła i klucze w pliku .env
Przesyłanie plików przez FTP, FTPS i SFTP
Wdrażanie przez Git i SSH